Janusz Korczak Communication - Center
» Homepage «

 

 

Warszawa Janusza Korczaka

mały przewodnik

 

    Stary Doktor Janusz Korczak

    ur. 22 VII 1878 (1879) w Warszawie
    zginął ok. 10 VIII 1942 w hitlerowskim obozie zagłady w Treblince

    Janusz Korczak to literacki pseudonim przybrany przez 20-letniego Henryka Goldszmita, który z czasem zastąpił właściwe nazwisko. Z kolei jako „Stary Doktor” wygłaszał Korczak w latach 1935-1936 radiowe pogadanki zwrócone do dzieci i zwane przez niego „gadaninkami starego doktora”. To określenie na zawsze związało się z osobą Janusza Korczaka, choć przecież nie medycyna była najważniejszą sferą jego działania. Pochodził z zamożnej żydowskiej rodziny; ojciec był adwokatem. Po jego śmierci musiał jednak sam na siebie zarabiać, kończąc gimnazjum i studiując na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. W czasach studenckich budzi się w Korczaku zamiłowanie do pióra oraz żywe zainteresowanie sprawami wychowawczymi – sytuacją dziecka w świecie dorosłych. Już w swoich najwcześniejszych powieściach „Dzieci ulicy” (1901) i „Dziecko salonu” (1904) występuje jako orędownik spraw małego człowieka, traktowanego przez ludzi dorosłych w sposób ograniczający, łamiący prawa, które powinny przysługiwać dzieciom. Cała późniejsza twórczość Korczaka, a przede wszystkim dwuksiąg „Król Maciuś I” i „Król Maciuś na bezludnej wyspie” (1923), poświęcona jest szukaniu godnego miejsca dla dzieci i ich marzeń.

    Czytelnikami fantastycznej opowieści o przygodach króla reformatora Maciusia I mogą być nie tylko dzieci, choć autor pisze we wstępie: Dorośli wcale nie powinni czytać mojej powieści, bo są w niej rozdziały niestosowne, więc nie zrozumieją i będą się wyśmiewali... Jednak powinni, bo znajdą tu cenne refleksje na temat sensu życia, ludzkich ambicji, mechanizmów władzy, no i spojrzenie z pozycji dziecka na sprawy wielkiego świata.

    Medycyna, pedagogika, psychologia, powieściopisarstwo, publicystyka radiowa, wspólne z dziećmi redagowanie gazety „Mały przegląd” (1926-1930) stanowią tylko otoczkę głównego nurtu działalności Starego Doktora – wielkiego wychowawcy społecznika. Był on współtwórcą i kierownikiem (1912-1942) żydowskiego Domu Sierot oraz sierocińca Nasz Dom dla polskich dzieci (1919- 1936). Tu wcielał w życie swój własny system pedagogiczny, którego fundamentem było traktowanie dziecka jako pełnoprawnego partnera, z niezbywalnym prawem do serdecznej miłości.

    Stary Doktor to człowiek, który całe swoje życie, aż do męczeńskiej śmierci w Treblince, poświęcił dzieciom. Postać Janusza Korczaka stała się znana w świecie jako przykład wierności najszlachetniejszym ludzkim ideałom. W polskim panteonie piękna, tragiczna postać Mądrego i Dobrego Doktora zajmuje wysokie miejsce. Spośród wizerunków Janusza Korczaka wybraliśmy taki, który jemu samemu najbardziej by się podobał: jest to jego portret narysowany przez jednego z wychowanków warszawskiego domu dziecka.

    „...kocham Wisłę warszawską
    i oderwany od Warszawy
    odczuwam żrącą tęsknotę.
    Warszawa jest moja i ja jestem jej.
    Powiem więcej: jestem nią.
    Razem z nią cieszyłem się i smuciłem,
    jej pogoda była moją pogodą,
    jej deszcz i błoto moimi też.
    Z nią razem wzrastałem. (...)
    Warszawa była terenem
    czy warsztatem mojej pracy,
    tu miejsce postoju,
    tu groby.”

    Janusz Korczak – „Pamiętnik”

    Warszawa Korczaka, to samo serce miasta.

    To te ulice i place, które do dziś stanowią o jego charakterze, z którymi się identyfikujemy, które z dumą pokazujemy cudzoziemcom. Warszawa Korczaka, to niewielki fragment dzisiejszego miasta, ale to fragment, gdzie wydarzyło się najwięcej w 400-letniej historii naszej stolicy, w naszej historii.
    Warszawa Korczaka, to Warszawa lewobrzeżna. Warszawa dzieciństwa i młodości Janusza Korczaka – Henryka Goldszmita, to ulice i place będące najpiękniejszymi fragmentami miasta i świadkami naszej historii. Wędrując ulicami, którymi chodził, poznajemy najwspanialsze zabytki architektury Warszawy. Natomiast nie zawsze znajdziemy właściwy budynek pod konkretnym adresem z przełomu wieków.

    Rodzina Goldszmitów mieszkała przy ulicach: Bielańska 18 (prawdopodobne miejsce urodzenia), Krakowskie Przedmieście 77, Miodowa 19, Pl. Krasińskich 3, Nowosenatorska 6 (dziś ul. Moliera). Przy ul. Freta znajdowała się prywatna szkoła, w której ośmioletni Henryk rozpoczął naukę. Ogród Saski, to ulubione miejsce zabaw i spacerów z okresu dzieciństwa i młodości, a następnie teren obserwacji dzieci.

    Na ul. Niecałej 12 mieściła się redakcja pisma „Czytelnia dla wszystkich”, w którym Korczak zamieszczał felietony i artykuły w latach 1898-1901.
    Przy ul. Krakowskie Przedmieście 26/28 mieszczą się budynki Uniwersytetu Warszawskiego. Został założony w roku 1818 i zamknięty po upadku Powstania Listopadowego w 1832 roku. Biblioteka Uniwersytecka została założona w 1817 roku. Jej podstawą był księgozbiór Szkoły Rycerskiej. W latach 1862-1869 tradycje Uniwersytetu kontynuowała Szkoła Główna. Po jej zamknięciu władze carskie otworzyły Uniwersytet z rosyjskim językiem wykładowym, który istniał do 1914 roku. Polskim jest Uniwersytet ponownie od 1915 roku. Janusz Korczak był studentem wydziału lekarskiego w latach 1898-1905.
    Przy ul. Franciszkańskiej 2 mieścił się przytułek dla dzieci żydowskich. Tu pracowała Stefana Wilczyńska, a Janusz Korczak nawiązał bliższy kontakt z Towarzystwem „Pomoc dla sierot” (rok 1908).
    Na Rynku Starego Miasta pod numerem 11 (strona Barsa) znajdował się lokal drukarni Towarzystwa Wydawniczego, które prowadził Jakub Mortkowicz, wydawca większości książek Korczaka. Natomiast jego księgarnia znajdowała się przy ul. Mazowieckiej 12.

    Tuż obok-ul. Mazowiecka 11-mieściła się redakcja „Anteny”, pisma Polskiego Radia, w którym Korczak (Stary Doktor) publikował swoje felietony.
    Z latami młodości Janusza Korczaka wiąże się tylko jeden adres Warszawy prawobrzeżnej.
    W latach 1891-1898 był uczniem Gimnazjum Paryskiego. Była to szkoła prywatna, założona w 1885 roku. Mieściła się w wydzierżawionym budynku przy ówczesnej ul. Brukowej 16 (obecnie ul. Stefana Okrzei), róg ul. Namiestnikowskiej (obecnie ul. W. Sierakowskiego).
    Warszawę lewobrzeżną łączył z Pragą most Kierbedzia (zburzony przez Niemców, obecnie w tym miejscu jest most Śląsko-Dąbrowski), przez który jeździł tramwaj konny.
    Już po ukończeniu szkoły przez Korczaka gimnazjum zostało przeniesione do własnego gmachu, który w niezmienionym kształcie dotrwał do dnia dzisiejszego. Obecnie jest to VIII Liceum Ogólnokształcące im. Władysława IV - Al. Solidarności 51, róg ul. Jagiellońskiej. W roku 1985, podczas obchodów stulecia działalności szkoły, odsłonięto przed gmachem kamień poświęcony jej absolwentowi - Januszowi Korczakowi.

    Warszawa dojrzałego wieku Janusza Korczaka przesuwa się w kierunku zachodnim-to młodsze fragmenty miasta.

    Po otrzymaniu dyplomu młody lekarz Henryk Goldszmit obejmuje posadę lekarza miejscowego w Szpitalu dla Dzieci im. Bersonów i Baumanów (rok 1905). Do służbowego mieszkania na terenie szpitala przeniósł się razem z matką. Pracował tu blisko osiem lat (z przerwami, gdy był zmobilizowany) do czasu objęcia stanowiska dyrektora Domu Sierot.
    Szpital wybudowano na terenie położonym pomiędzy dwoma równoległymi ulicami: Sienną i Śliską (stąd podawany jest z reguły podwójny adres: ul. Śliska 51/Sienna 60). Wzniesiony został przed 1878 rokiem z funduszy zapisanych przez wybitnego działacza społecznego, mecenasa sztuki i filantropa Methiasa Bersona i rodziny Baumanów. Początkowo był to nieduży szpitalik na dwadzieścia kilka łóżek z mieszkaniem dla lekarzy. W 1909 roku oraz w latach dwudziestych i trzydziestych szpital przebudowywano i modernizowano, zwiększając liczbę łóżek do 150. Podczas Powstania Warszawskiego budynek został zrujnowany. Po odnowieniu umieszczono tu Szpital Dziecięcy, który otrzymał imię Dzieci Warszawy.

    W 1906 roku towarzystwo „Pomoc dla Sierot” podjęło decyzję wybudowania własnego domu dla dzieci. W dniu 12 maja 1910 roku zakupiono przy ul. Krochmalnej 92 (obecnie ul. Jaktorowska 6) plac za kwotę 24.000 rubli. Wokół tereny były słabo zabudowane i nic nie wskazywało, że w szybkim tempie wyrośnie tu ogromna dzielnica fabryczna. Powołano Komisję Budowlaną pod przewodnictwem dr Izaaka Eliasberga. W jej skład wchodził także Korczak. Projekt budynku powstał w wyniku ogłoszenia konkursu ograniczonego. Autorem był inż. Henryk Stifelman, znany architekt, autor wielu warszawskich budynków zaprojektowanych w stylu modernistycznym.

    W dniu 14 czerwca 1911 roku położono kamień węgielny pod budynek przeznaczony dla 106 dzieci.
    W dniu 7 października 1912 roku Janusz Korczak-dyrektor Domu Sierot i Stefania Wilczyńska-naczelna wychowawczyni, wprowadzili pierwszych wychowanków-85 dzieci żydowskich.
    W suterenie znajdowały się: kuchnia, pralnia, kotłownia, szatnie dla dzieci, rozbieralnia i pokój kąpielowy. Na parterze największą powierzchnię zajmowała sala rekreacyjna pełniąca także funkcję jadalni. Tu znajdowały się klasy do odrabiania lekcji oraz kancelaria. W maleńkim pokoiku mieścił się sklepik.

    Na pierwszym piętrze mieszkali bursiści, drugie piętro zajmowały dwie ogromne sypialnie (chłopców i dziewcząt). Obok sypialni dziewczynek był pokój Stefanii Wilczyńskiej oraz izolatka dla chorych. Na strychu znajdował się pokój Korczaka. Mieszkał tu do 1932 roku, kiedy przeniósł się do mieszkania siostry przy ul. Żurawiej 42. Działania wojenne uszkodziły budynek-musiano go obniżyć. Uległa likwidacji charakterystyczna mansarda w elewacji budynku: pokój Korczaka.

    Po wyzwoleniu Warszawy budynek zajmowały różne instytucje państwowe. W roku 1956 Komitet Korczakowski pod przewodnictwem Igora Newerlego rozpoczął zabiegi o jego odzyskanie. Na fasadzie domu odsłonięto tablicę upamiętniającą Janusza Korczaka oraz zamordowane dzieci i personel Domu Sierot.

    W roku 1957 odzyskano budynek. Rozpoczęto przygotowywanie wnętrz do ponownego przyjęcia dzieci. Zlikwidowano ogromne sypialnie. Został poszerzony okalający budynek teren.
    W dniu 11 listopada 1958 roku otwarto uroczyście Państwowy Dom Dziecka nr 2 im. Janusza Korczaka.

    W marcu 1977 roku rozpoczęto remont kapitalny budynku połączony ze znaczną przebudową wnętrz. Dom otrzymał istniejący aktualnie układ pomieszczeń.
    W dniu 14 września 1979 roku, w trakcie uroczystych międzynarodowych obchodów setnej rocznicy urodzin Korczaka, odsłonięto na podwórzu, przed budynkiem, pomnik. Autorem rzeźby przedstawiającej głowę Janusza Korczaka jest Xawery Dunikowski.

    W dniach 18-19 maja 1988 roku spotkali się w dawnym Domu Sierot rozproszeni po świecie wychowankowie Korczaka. Odsłonięto tablicę upamiętniającą działalność Stefanii Wilczyńskiej. W pobliżu bramy głównej umieszczono kamień poświęcony Piotrowi Zalewskiemu, długoletniemu dozorcy Domu Sierot, rozstrzelanemu przez Niemców na podwórzu w sierpniu 1944 roku.

    Ponad osiemdziesięcioletni budynek daje schronienie potrzebującym opieki dzieciom.
    Jesienią 1940 roku Niemcy tworzą w Warszawie getto żydowskie. Dom sierot znalazł się po stronie aryjskiej. Niedaleko od utworzonej granicy getta, przy ul. Chłodnej 33, znajdował się gmach Szkoły Handlowej im. Roeslerów. Pomiędzy Domem Sierot a Szkołą Handlową nastąpiła wymiana lokali, a Janusz Korczak i dyrektor Szkoły zobowiązali się wzajemnie zwrócić sobie budynki w stanie niezniszczonym.
    Przeniesienie Domu Sierot z Krochmalnej do getta nastąpiło przypuszczalnie w ostatnich dwóch dniach października lub na początku listopada 1940 roku. Nowy lokal był mniejszy, nieprzystosowany do potrzeb zakładu opiekuńczego dla dzieci.
    Mieszkało tam kilka rodzin żydowskich.

    Budynek przy ul. Chłodnej 33 uległ zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego. Szkoła im. Roeslerów obecnie nie istnieje, ale jej wychowankowie wznieśli w miejscu gdzie stała upamiętniający ja głaz. Nie ma natomiast znaku informującego, że przebywał tu przez rok Janusz Korczak ze swymi dziećmi. W dniu 21 października 1941 roku Niemcy wydali zarządzenie o zacieśnieniu granic getta. Dom Sierot z ul. Chłodnej przeniesiono do budynku przy ul. Śliskiej 9/Siennej16, znacznie skromniejszego od poprzedniej siedziby. To z tego miejsca wyruszył pochód dzieci na Umschlagplatz.
    Po zniszczeniach wojennych ten obszar Warszawy uległ głębokiej przebudowie. Nieco inaczej biegną ulice. Niektóre z nich, w wyniku wytyczenia terenów wokół Pałacu Kultury i Nauki i jego budowy, straciły swe początkowe odcinki. Dlatego nie znajdziemy domu o podwójnym adresie ul. Śliska 9/Sienna 16. Dziś są to tereny przy mieszczącym się w PKiN Teatrze „Lalka”. Wtedy, za czasów Korczaka, pod tym adresem mieściło się Towarzystwo Pracowników Handlowych m. st. Warszawy.

    Bardzo różnorodna i intensywna działalność Korczaka w latach trzydziestych wiąże się z północnozachodnią częścią dzisiejszej dzielnicy śródmiejskiej.

    Przy ul. Zielnej 25 mieściło się Polskie Radio, gdzie Stary Doktor wygłaszał swoje gadaninki do dzieci.
    Przy ul. Mariańskiej 1 mieściła się Kasa Chorych, w której Korczak podjął pracę w latach trzydziestych.
    W Sądzie Okręgowym na Lesznie (obecnie Al. Solidarności 127) występował Korczak jako biegły sądowy w sprawach dzieci.
    Przy ul. Grzybowskiej 26/28 mieściła się Rada Gminy Żydowskiej-Judenrat. Urzędował tu prezes Adam Czerniakow, a Janusz Korczak niejednokrotnie przychodził. Gmach został całkowicie zniszczony.
    Przy ul. Nowolipki 7 mieściła się redakcja „Małego Przeglądu”.
    Na ul. Dzielnej 39 znajdował się w getcie Główny Dom Schronienia dla Dzieci, w którym wiosną 1942 roku Korczak podjął pracę, wstrząśnięty tragicznym stanem przebywających w nim dzieci.
    W listopadzie 1940 roku Korczak został osadzony w więzieniu w getcie, zwanym „Gęsiówką”.

    Janusz Korczak był twórcą nie tylko Domu Sierot.

    W siedem lat po powstaniu Domu Sierot został utworzony drugi zakład opiekuńczy dla dzieci, który w swej działalności realizował także system wychowawczy Korczaka. On sam był członkiem Rady Pedagogicznej oraz pełnił obowiązki lekarza zakładowego.
    Zakład Wychowawczy „Nasz Dom”, obecnie Państwowy Dom Dziecka nr 1 im. Maryny Falskiej-„Nasz Dom”, Al. Zjednoczenia 34, w pierwszych latach swej działalności (tj. od listopada 1919 roku) mieścił się w Pruszkowie w wynajętej kamienicy, zupełnie nie przystosowanej do potrzeb tego typu placówki. Kierowniczką zakładu została Maria Rogowska-Falska. W 1925 roku, gdy skład zarządu Towarzystwa „Nasz Dom” uległ radykalnej zmianie a protektorat objęła Aleksandra Piłsudska, podjęto decyzję budowy własnego, przystosowanego do programu działalności pedagogicznej, gmachu w Warszawie.
    Plac na Bielanach (17.800 m. kw.) uzyskano z Zarządu Miejskiego. W marcu 1927 roku ogłoszono konkurs architektoniczny na projekt budynku. Janusz Korczak wchodził w skład sądu konkursowego. Wybrano projekt inż. Z. Tarasina.
    Wiosną 1928 roku poświęcono kamień węgielny.
    W dniu 29 maja 1930 roku uroczyście poświęcono gmach. Mieszkało w nim 100 dzieci (50 dziewcząt i 50 chłopców), 25 przedszkolaków oraz 24 bursistów (młodzież studiująca). Później wzdłuż ogrodzenia z siatki posadzono topole, które do dziś wyznaczają posiadany wówczas obszar (w latach pięćdziesiątych odebrano część terenu na potrzeby dzielnicy).
    Kształt budynku porównywano do samolotu. Wejście główne znajdowało się od strony obecnej ul. A. Fontany.
    W półsuterynie umieszczono: kotłownię, łaźnię, ubikację, pralnię, szatnię, jadalnię, kuchnię, magazyny oraz dwa mieszkania dla personelu obsługi.
    Na parterze znajdowały się: pomieszczenia przedszkola, gabinet Marii Falskiej, szwalnia, pokój gier i sala zabaw, kancelaria, izolatka, gabinet zabiegowy, biblioteka oraz inne pomieszczenia do zajęć z dziećmi. Na I piętrze znajdowały się sypialnie chłopców i dziewcząt, umywalnie, ubikacje, pokoje wychowawców, pokoje bursistów, szafarnia i izolatki. Na II piętrze (w dwu odrębnych nadbudówkach) były pokoje dla personelu pedagogicznego. Tu mieszkała Falska, a także miał pokój Korczak. Był pokój gościnny. Pomiędzy nadbudówkami znajdował się taras widokowy.
    Wokół budynku były tereny do zabaw i zajęć sportowych.
    Pierwszy poważny remont budynku przeprowadzono w latach 1952-1953. Podzielono wówczas duże sypialnie na mniejsze sale.
    W latach 1975-1977 przeprowadzono kapitalny remont wraz z przebudową budynku. Dobudowano na tarasie II piętro i zmieniono układ wszystkich pomieszczeń. Jest to aktualny stan budynku.

    Nasza wiedza o życiu i działalności Janusza Korczaka zamyka się przy ul. Stawki.
    Umschlagplatz. Wybudowany tu pomnik stanowi zakończenie traktu Męczeństwa i Walki Żydów (otwarty 18 kwietnia 1988 roku w 45 rocznicę wybuchu powstania w getcie). Umieszczono na nim napis: „Tą drogą cierpienia i śmierci w latach 1934-1944 z utworzonego w Warszawie getta przeszło do hitlerowskich obozów zagłady ponad 300.000 Żydów”. Przeszedł Janusz Korczak wraz z dziećmi i personelem Domu Sierot. Autorami pomnika są Hanna Szmalenberg i Władysław Klamerus.
    Przy skrzyżowaniu ul. Stawki z ul. Zamenhofa znajduje się kamień poświęcony Januszowi Korczakowi.
    Ostatni adres to Cmentarz Żydowski (ul. Okopowa)-miejsce spoczynku rodziny i przyjaciół Janusza Korczaka. Przychodził tu niemal do ostatnich dni.
    Cmentarz założony w latach 1799-1806 zajmuje powierzchnię 33.4 ha. Do roku 1939 pochowano tu około 150.000 osób. Znajdują się tu groby wielu wybitnych ludzi, zasłużonych dla nauki i kultury polskiej. Cmentarz, czynny do dnia dzisiejszego, jest w posiadaniu Żydowskiego Związku Religijnego.
    W prawo od bramy wejściowej widać położony w głębi pomnik Janusza Korczaka. Prowadzi do niego aleja. Pomnik, mający charakter symbolicznego grobu, został postawiony staraniem Gminy Żydowskiej w 1982 roku, w 40-lecie śmierci Korczaka. Autorem rzeźby jest Mieczysław Smorczewski.
    Na cmentarzu zostali pochowani najbliżsi członkowie rodziny Korczaka:
    ojciec Józef Goldszmit, matka Cecylia Goldszmit, dziadkowie ze strony matki Emilia i Adolf Gębiccy, mąż siostry Józef Lui. Nie ustalono, gdzie znajdowały się groby Cecylii Goldszmit (zmarła w 1920 roku) i Józefa Lui (zmarł w 1929 roku; w 1986 roku odnaleziono fragment tablicy z nagrobka).
    Trasa zwiedzania prowadzi główną aleją. Dochodzimy do znajdującego się po jej prawej stronie grobu Józefa Goldszmita (kw. 71, rząd 2). Jest to prosty obelisk z tablicą w języku polskim.
    Józef Goldszmit, ojciec Janusza Korczaka, urodził się 4 września 1844 roku w Hrubieszowie. Był znanym i cenionym adwokatem przysięgłym. Zmarł 23 stycznia 1896 roku. Na prawo od jego grobu można zauważyć na sąsiednim obelisku (napisy hebrajskie) leżący płasko odnaleziony fragment tablicy z grobu Józefa Lui.

    Idziemy główną aleją. Dochodzimy do położonej po lewej stronie kwatery 34. Kwatera, począwszy od drugiego rzędu, jest położona powyżej poziomu alei. Aby odnaleźć grób doktora Izaaka Eliasberga (kw. 24, rz. 2) należy wejść pierwszymi schodkami (6 stopni). Stojąc na najwyższym stopniu zobaczymy po prawej stronie płasko położoną płytę z wyrytym imieniem i nazwiskiem.
    Izaak Eliasberg (1860-1929), lekarz, dermatolog, społecznik, przewodniczący komisji budowlanej Domu Sierot, długoletni prezes Towarzystwa „Pomoc dla Sierot”. Korczak zaprzyjaźnił się z nim w szpitalu przy ul. Śliskiej i uważał go za świetnego diagnostę oraz swojego mistrza. W dniu 7 czerwca 1941 na grobie Eliasberga poświęcono sztandar Domu Sierot.
    Idziemy dalej. Po prawej stronie alei znajduje się symboliczny grób Stefanii Wilczyńskiej (kw. 64, rz. 1). Na rodzinnym grobowcu Wilczyńskich umieszczono jej epitafium.
    Stefania Wilczyńska urodziła się w Warszawie 26 maja 1886 roku. tudiowała nauki przyrodnicze na Uniwersytecie w Liége. W roku 1909 zgłosiła się do pracy w przytułku przy ul. Franciszkańskiej 2. Tam prawdopodobnie poznała Janusza Korczaka. W 1912 roku razem z nim rozpoczęła pracę jako naczelna wychowawczyni w Domu Sierot. Gdy Korczak był powołany na front, kierowała placówką. W latach dwudziestych pełniła funkcję zarządzającej Domem Sierot i ursą. Zginęła razem z Korczakiem, wychowankami i personelem Domu Sierot w Treblince.
    Zawracamy. Pomiędzy Kwaterami 39 i 31 skręcamy w uliczkę 7. Po przejściu kilku metrów dochodzimy do położonego po lewej stronie grobu Jakuba Mortkowicza (kw. 31, rz. 7).

    Jakub Mortkowicz (1876-1931), księgarz i wydawca. Od 1913 roku był wyłącznym wydawcą dzieł Stefana Żeromskiego oraz większości pism Marii Dąbrowskiej, Janusza Korczaka i wielu innych pisarzy. Rodziny Mortkowiczów pozostawały w zażyłej przyjaźni z Korczakiem.
    Wracamy. Mijamy kwaterę 19 i skręcamy w uliczkę 4 (rozdzielającą kwatery 19 i 12). Dochodzimy do kwatery 20. W jej ostatnim rzędzie znajduje się grób Emilii i Adolfa Gębickich (kw. 20, rz. 11), dziadków Janusza Korczaka ze strony matki. Do grobu najprościej dojść uliczką oddzielającą kwaterę 20 od kwatery 21. Skręcamy w prawo i dochodzimy do grobu zwieńczonego obeliskiem.
    Napisy w języku polskim ułatwiają odnalezienie. Józef Adolf Gębicki (1826-1877), kupiec, działacz społeczny, obywatel miasta Kalisza, zmarł w Warszawie. Emilia Gębicka z domu Dajtscher (1832-1892), ukochana babunia małego Henryka mieszkała z rodziną Goldszmitów od śmierci męża.

    Zawracamy. Idziemy w kierunku bramy. Tuż przy końcu alei znajduje się wejście w uliczkę 2, rozdzielającą kwatery 10 i 11. Po lewej stronie zobaczymy grób twórcy międzynarodowego języka esperanto Ludwika Zamenhofa (kw. 10, ul. 2). Janusz Korczak w latach studenckich kolegował się z jego synem.
    Dwa groby dalej jest pochowany Adam Czerniakow (kw. 10, ul. 2), inżynier, działacz żydowskich związków rzemieślniczych, senator RP z ramienia bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W latach okupacji hitlerowskiej prezes Rady Żydowskiej (Judernatu) w Warszawie. Adam Czerniakow (1880- 1942) pozostawił wstrząsający dziennik z getta, w którym kilkakrotnie wspomina Korczaka.

    „Przewodnik” nie przedstawia wszystkich miejsc, w których bywał Janusz Korczak. Adresów jest ponad sto. Zostały wybrane te najważniejsze:
    „tereny pracy” z dziećmi i dla dzieci, niektóre „miejsca postoju i groby”. Wędrując śladami Janusza Korczaka poznajemy Warszawę-jej historię, zabytki i stan współczesny.

     



1998 by M. Parciak   - Korczak Communication Center -  Munich, Germany
» Homepage «